İleri Düzey Akıl Yürütme
Advanced Reasoning
Büyük dil modelleri tek adımda karmaşık hesaplamalar yaparken zorlanabilir ve 'halüsinasyon' denen, yanlış ama kulağa çok mantıklı gelen cevaplar üretebilir. Bu fazdaki teknikler modele 'nasıl düşüneceğini' öğretir.
Hallucination (Halüsinasyon) nedir?
Modelin, gerçekte var olmayan bir bilgiyi kendinden emin bir dille uydurmasıdır. Örneğin olmayan bir yönetmelik maddesine atıf yapabilir. Bu fazdaki üç teknik, hatalı akıl yürütme riskini ciddi biçimde azaltır — ama insan kontrolünün yerini asla tutmaz.
1. Chain-of-Thought Prompting (Düşünce Zinciri)
Kısaltması: CoT — “Adım adım düşün”
Chain-of-Thought Prompting, modelden nihai bir cevap vermeden önce problemi kendi içinde küçük adımlara bölmesini ve her adımı açıklamasını isteme tekniğidir. Sadece istemin sonuna “Adım adım düşün” (Think step-by-step) eklemek bile Zero-Shot CoT etkisi yaratarak başarı oranını çarpıcı biçimde artırır.
Neden işe yarar? Model problemi parçalara böldüğünde, sonraki kelime tahmini çok daha dar ve güvenli bir bağlamda çalışır; bu da hesaplama hatalarını en aza indirir.
Belediyemiz günde 50 ekmek büfesi denetliyor, her denetim 20 dakika sürüyor. Hafta sonları denetim sayısı %20 artıyor. 4 haftada toplam kaç saat denetim yapılır?
Belediyemiz günde 50 ekmek büfesi denetliyor, her denetim 20 dakika sürüyor. Hafta sonları denetim sayısı %20 artıyor. 4 haftadaki toplam denetim süresini hesapla. Lütfen bu hesabı adım adım düşünerek (think step-by-step); önce hafta içi süresini, sonra hafta sonu süresini, en son toplamı bularak yap.
2. Step-Back Prompting (Geri Adım İstemleme)
Önce büyük resim, sonra detay
Step-Back Prompting, çok spesifik ve detaylarda boğulma riski olan bir soruyla karşılaştığımızda modeli önce “büyük resme” odaklanmaya zorlama sanatıdır. Modele doğrudan soruyu çözdürmek yerine, önce sorunun arkasında yatan temel prensibi (underlying principle) hatırlaması ve açıklaması söylenir.
Nasıl çalışır? Model bir konunun genel geçer kuralını hafızasından çağırdığında, ardından gelen spesifik problemi bu doğru kurala dayandırarak çok daha hatasız çözer.
Zabıta ekiplerimizin pazar yeri denetim süresi çok uzun; bir pazarın denetimi 4 saat sürüyor. Bunu nasıl 1 saate indiririz?
Bu spesifik senaryoya geçmeden önce, kamu denetim süreçlerinde süreç iyileştirme ve önceliklendirmenin arkasındaki temel prensipleri (risk bazlı denetim, rota planlama, kontrol listesi standardizasyonu) açıkla. Ardından bu prensipleri bizim 4 saat süren pazar yeri denetimimize nasıl uygulayacağımızı göster.
3. Self-Consistency (Öz-Tutarlılık)
Birden fazla düşünce yolu, tek güvenilir cevap
Reasoning (Akıl Yürütme) gerektiren durumlarda modeller aynı soruya farklı zamanlarda farklı mantık yolları izleyerek farklı cevaplar verebilir. Self-Consistency, Few-Shot veya CoT teknikleriyle birlikte kullanılır: tek bir cevap yerine, modele aynı problemi çözmesi için birbirinden bağımsız birden fazla düşünce yolu (reasoning path) ürettirilir ve en çok tekrar eden (majority vote) sonuç doğru kabul edilir.
Bu problemi çözmek için 3 farklı ve bağımsız mantıksal yol izle. Her bir yolun sonucunu ayrı ayrı belirt. En sonunda, bu 3 yoldan hangilerinin aynı sonuca ulaştığına bakarak bana en tutarlı ve kesin cevabı ver.
Belediye örneği: Bütçe dağılımı veya personel planlaması gibi analitik kararlarda; modelden aynı hesabı üç farklı yöntemle yapmasını isteyin. Üç yol da aynı sonuca ulaşıyorsa güven artar; farklı sonuçlar çıkıyorsa veride veya soruda bir belirsizlik var demektir.